06.10.2006

         1989 zorunlu göçü ile Bulgaristan’dan Türkiye’ye gelen soydaşlarımıza Türk halkı ve devletimiz büyük özveriyle yardımcı olmuştur. O günlerde devletimizin girişimleri sonucunda Dünya Bankasından alınan krediyle Türkiye’nin çeşitli yerlerinde yaklaşık 25 bin konut yaptırılmıştır. Bu konutlardan yararlanmak üzere, 44 bin soydaşımız belli bir peşinat bedeli ödeyerek müracaatta bulunmuşlardır. Yaklaşık 19 bin müracaata konut tahsis edilememiş Bunlardan 6 bini yatırdıkları peşinatları o günlerde geri almış, 2500’üne de kurdukları kooperatifler üzerinden arsa tahsisi yapılmıştır.  Geri kalan 11 bin aile ise ödedikleri peşinatları geri alamamışlardır.

         Oldukça küçük olan bu konutlar o gün için soydaşlarımızın ihtiyaçlarını gidermişken, zamanla büyüyen ailelere yetersiz kalmıştır. Kişiler borçlarını ödemelerine rağmen, tapularını alamadıklarından dolayı yasal haklarını kullanamamışlardır.

         Bu sıkıntılar derneğimizce her platformda gündeme getirilip, hükümetlerimizden çözümü için yardım talep edilmiştir.

         19 Eylül 2006’da çoğu Bursa Milletvekillerimizin Bursa’da olduğu gün TBMM de kabul edilip, 25 Eylül 2006 dan itibaren yürürlüğe giren 50 madde, 3 geçici maddeden oluşan 5543 sayılı İskan Kanununun 21, 29 ve 43. maddeleriyle, 1 ve 2. geçici maddeleri göçmen konutlarıyla direkt ilgili olduğu Hukuk Komisyonumuzca tespit edilmiştir. Toplu Konut İdaresinin yetkilileriyle ilgili maddeler irdelendikten sonra kamuoyunun bilgilendirilmesine ihtiyaç duyulmuştur.

         5543 sayılı İskan Kanununun Bulgaristan göçmenlerini ilgilendiren maddeleri ve hususları:

          Devir, takyit ve geri almaya ilişkin hükümleri içeren 21. Madde;

1. Bu kanuna göre verilen taşınmaz mallar temlik tarihinden itibaren 10 yıl süreyle hiçbir suretle satılamaz, bağışlanamaz, terhin edilemez, tapu kütüğüne satış vaadi şerhi konulamaz ve haczolunamaz. Bu taşınmazların tapularına bu yolda kayıt düşülür.

2. Bu kanuna göre hak sahiplerine verilen arazi, arsa, işyeri, konut ve tarımsal tesislerin; takyit süresi içinde askerlik, tutukluluk, afet ve belgelendirilmiş uzun hastalık gibi geçerli bir özrü olmaksızın kendileri tarafından işletilmediği, oturulmadığı veya satıldığı, kiraya verildiği, gelir elde etmek maksadıyla üçüncü kişilere kullandırıldığı tespit olunduğunda, mahalli iskan komisyonunca hak sahiplilik durumu iptal edilir, iskan amaçlarında kullanılmak üzere, tapu kaydının iptali ile hazine adına tescili mahkemeden istenir.

Verilen taşınmazların geri alınmasında iade işlemleriyle ilgili 29. Madde;

1. Mahkeme kararı ile taşınmaz malların geri alınması halinde evvelce ödenen taksitler veya zaruri ve faydalı giderler, geri verilecek paralar tertibinden iade edilir.

Açıklama: Bu madde taşınmazların geri alınması halinde, evvelce ödenen taksitlerin hangi şartlarda ve hangi tarihteki değerleri ile ödeneceğini göstermemektedir.

Ayrıca, taşınmazda yapılan faydalı masrafların hangi tarihteki değerleri ile iade edileceği açıklanmamıştır. Bu paralara faiz ödenip ödenmeyeceği de açıklanmamıştır.

Geçici Madde 1;

1. Başbakan, Bulgaristan’dan zorunlu göçe tabi tutulup, Türkiye’ye gelerek yerleşmek isteyen Türk soylu kişilerle ilgili olarak bu kanun çerçevesinde yapılacak işlemler ile alınacak kararların genel koordinasyonunu ve bu kişiler için yapılan veya yapılacak konutların proje, yapım, kontrol ve hak sahibi seçimi, tahsis ve dağıtımı, kişiler adına temlik ve tapuda tescili ile borçlandırma konularında toplu konut idaresi başkanını görevlendirebilir.

2. Bu kanun uyarınca hak sahibine tahsis edilmiş olan konutun, takyit süresi içerisinde; işyeri, ticarethane vesair biçimde amacı dışında kullanılması  ya da satış vaadi şerhi konulması, devredilmesi, satılması veya terhin edilmesi hallerinden birinin ya da birkaçının valiliklerce tespit edilmesi üzerine ya da konut bedelinin geri ödenmesine ilişkin borçlanma taksitlerinin yatırılmamış olması gibi hallerde, söz konusu taşınmazın, aynı durumdaki göçmenlerin hizmetimde kullanılmak maksadıyla tapu kaydının iptali ile Toplu Konut İdaresi  Başkanlığı adına tescili Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından mahkemeden istenir. Mahkemece tapu kaydının iptaline ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı adına tesciline karar verilen konutlar, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının talebi üzerine, bu kanun ve 02.12.1984 tarihli 3091 sayılı taşınmaz mal zilyetliğine yapılan tecavüzlerin önlenmesi hakkındaki kanun çerçevesinde  valiliklerce tahliye edilir.  

Açıklama; Bu madde gereğince taşınmazlar geri alındığında aynı durumda olan hak sahibi bulmak çok zordur, çünkü verilen taşınmazlar sadece Bulgaristan’dan zorunlu göç ile gelen Türk soylu kişilere verilmektedir. Bulgaristan’dan daha sonra gelen kişiler, zorunlu göç kapsamında gelmemişlerdir. Bu kişiler yerleşmek niyetiyle gelen kişilerdir. Bu durumda zorunlu göç ile gelen kişilerden alınan konutun verileceği kişileri bulmak olanağa kalmadığından bu konutlar başka amaçlar için kullanılabilecektir.  

3. Mahkeme kararı ile taşınmaz malları geri alınması halinde evelce ödenen taksitler veya yapılan zaruri ve faydalı giderlerle, taşınmaz maldan elde edilen intifaın bedelleri karşılıklı olarak hesap edilir, değerlerdeki fazlalıklar taraflarca iade edilir. Bu işlemlerden doğan bakie alacaklar, Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca genel hükümlere göre takip ve tahsil olunur.  

Açıklama; Bu madde uygulandığı takdirde taşınmaz malı geri alınan kişinin, bu taşınmazla elde ettiği gelir ile ödediği para arasındaki farkı ödemek zorunda kalacaktır. Bu durumda bir kişinin elinden taşınmazı alındığı gibi, ayrıca bir bedel ödemek zorunda kalacaktır. Bu fazlalıkların hangi tarihlerdeki değerleri iadede göz önüne alınacağı tam bir açıklığa kavuşturulmamıştır. Sadece taşınmazı elinden alınan kişinin ödediği taksitler ve yapılan faydalı giderler göz önüne alındığında, taşınmazın bu tarihteki değeri hiç dikkate alınmamaktadır. Ödenen taksit miktarları ve yapılan faydalı masrafların toplamı çok küçük bir bedel oluşturmaktadır. Ancak, taşınmaz herhangi bir nedenle gelir elde edilecek şekilde kullanıldığında bu bedel büyük yekün oluşturmaktadır. Bu durum karşısında taşınmazı elinden alınan bir kişinin ayrıca, çok büyük bir bedel ödemek zorunda kalacağı görülmektedir.

4. Bu madde kapsamında açılacak dava ve takiplerde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.

5. Bulgaristan’dan zorunlu göçe tabi tutulup, Türkiye’ye gelerek yerleşmek isteyen Türk soylu kişilerden yaptırılan konutlardan almak üzere müracaat ederek para yatıranlardan konut sahibi olamayanların bu kanunun yayımı tarihinden itibaren bir yıl içerisinde müracaat etmeleri halinde yatırdıkları bedel, yatırdıkları tarihten itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte kendilerine ödenir. Görülmekte olan davalar da bu hükme göre sonuçlandırılır. Süresi içerisinde müracaat etmeyen soydaşların yatırmış oldukları bedel, göçmen konutları hesabına gelir kaydedilerek toplanmış bulunan paralar bu şekilde tasfiye edilir. Bu fıkra hükümlerini uygulamaya ilişkin gerekli düzenlemeleri yapmaya Toplu Konut İdaresi Başkanlığı yetkilidir.

Açıklama; Bu madde tamamen haksızlığa yol açmaktadır. Bu madde uygulandığında taşınmaz almak için parasını devlete güvenerek yatıran bir kişinin sadece para yatırdığı tarih ve ödeme tarihi arasındaki süreye yasal faiz ödenmesi tamamen kötü niyet göstergesidir.

Bu durumda olan kişilere paranızı alma denilmektedir. Ayrıca, paralarını almak için bir yıllık süre konulması da haksızlığa yol açacaktır. Aynı şekilde, taşınmaz almak için para yatıran kişilerden vefat edenlerin durumu açıklığa kavuşturulmamıştır. Bu durum karşısında gerekli olan belgeleri toplamak için masraf yapan kişilerin eline yaptıkları masraftan daha düşük bir bedel  geçeceği doğaldır. 

         Ayrıca, taşınmaz almak için bundan yaklaşık 15 yıl önce tüm zorluklara rağmen para yatıran bir kişinin, bu parasını geri almak için açmış olduğu davanın da bu kanun kapsamına alınması hukuka, yasaya ve hakkaniyet ilkelerine aykırıdır.  

         Geçici Madde 2;

         1. Bu kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 2510 sayılı kanun ve anılan kanunun ek ve tadilleri gereğince hak sahibi olup ta iskan edilemeyen aileler, bu kanunun      yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak iki yıl içinde Valiliklere ve Bakanlığa yazılı olarak müracaat ettikleri takdirde, bunlara hak sahibi oldukları tarihte yürürlükte olan kanun hükümleri ve aşağıdaki esaslar dahilinde iskan yardımı yapılır.  

a)     Bu ailelerin halen muhtaç durumda olması gerekir. Ailelerin muhtaçlık durumlarının tespiti için asgari ücretin yıllık tutarı esas alınır.

b)    İlk iskan kararında adı geçen ve halen yaşayan aile fertleri, bir bütün olarak bu yardımdan yararlanırlar. Mirasçılara bu hak tanınmaz.

c)     Evlenmek suretiyle aileden ayrılan kadın ve erkekler, müstakil aile olarak bu yolda iskan yardımı isteyemezler.

ç)  İlk iskan kararının veriliş tarihi ile bu kanunun yürürlüğe girdiği tarih arasında taşınmaz mal edinen aileler, bu taşınmaz malları devir ve temlik etmiş olsalar dahi, bu yardımdan yararlanamazlar.

d) Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde müracaat etmeyenlerle Bakanlığın yapacağı iskan yardımını her hangi bir nedenle istemeyenler, gösterilen yeri kabul etmeyenler ve iskan edildikleri yeri terk edenler, ikinci bir iskan talebinde bulunamazlar ve iskan hakları kaybolur.

e) Verilen taşınmaz mallar aile fertleri adına eşit hisselerle tapuya tescil ettirilir. Taşınmaz mallar on yıl süreyle hiçbir şekilde satılamaz, bağışlanamaz, terhin ve haczedilemez. Tapularına bu yolda kayıt düşülür. 

Açıklama; Bu madde uygulanma ihtimali en az olanıdır. Bulgaristan’dan zorunlu göç ile gelen kişilerden şu anda aynı durumda olan kişi hemen hemen yoktur. Çünkü, bu kanun ile sadece Bulgaristan’dan zorunlu göç ile Türkiye’ye gelen kişilere taşınmaz mal verileceği belirtilmektedir. Zorunlu göçün hangi tarihte olduğu bellidir. Zorunlu göçten sonra gelen kimseler bu madde kapsamına girmemektedir.  

Madde 43: Devir ve intikal eden hükümler

1. Bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce iskan uygulamaları tamamlanmış olan aileler ile taahhütname verenlerden işlemleri devam edenlerin hak ve mükellefiyetleri saklı olup bu konuda ortaya çıkacak ihtilaflar, bu konudan önceki mevzuata göre çözümlenir.

 Ayrıca, Toplu Konut idaresi ile yaptığımız görüşmelerde Bursa’da bulunan konutlar üzerinde bulunan rehinlerin Görükle 127 ada haricindekilerin kaldırıldığını, sadece bu ve Pendik Kurtköy, Gebze Şekerpınar Konutlarının küçük bir kısmındaki gayrimenkul ile ilgili  sorun yaşandığı için rehinin kaldırılmadığını beyan edilmiştir.

Konut sahipleri ödemelerini yaptığı bankalardan konutlarına ait borçlarının olmadığına dair alacakları belge ile İl Özel İdaresi Göçmen Bürosuna başvurup ipoteğin  kaldırıldığını ifade eden yazıyı alıp ilgili Tapu Müdürlüğüne müracaat ederek konutlarının tapularını alabileceklerdir.

Borcu bulunanlar da bir an evvel borçlarını kapatıp tapularını almak için müracaatlarını yapması gerekmektedir. Tapularını almış olan şahıslar konutlarını kiraya verme veya satma haklarına sahip olacaklardır.  

Rehinlerin kalkması ve konut elde edemeyen yaklaşık 11 bin kişinin peşinatlarının geri iade edilmesi sevindirici olmasına rağmen, yasal faiziyle ödenecek miktarın çok az olması bizleri üzmüştür. Bu bedellerin geri iadesi için müracaatlar ileri bir tarihte başlanacak olup nerelere başvurulacağı henüz belirtilmemiştir.

Konut peşinatlarını düşük bulup almak istemeyenlerin mevcut kooperatiflerin açık kontenjanlarına başvurup yararlanma imkanlarının olduğunu da belirtmek isterim.

Hükümet yetkililerinin ilgili maddelerdeki belirttiğimiz eksikliklerin giderilmesi, geri ödenecek miktarın artırılması ve rehinleri kaldırılmayan konutlardaki sorunların yakın tarihte çözümlenmesinde hassasiyet göstereceklerine inanıyor, saygılarımı sunuyorum. 

Prof. Dr. Emin BALKAN
BAL-GÖÇ Genel Başkanı